Taalgds      

Wat is plagiaat en ghostwriting? Waarom mag dit niet? Hoe kan ik het vermijden?


    ① Plagiaat

    Plagiaat is een ander woord voor 'letterdieverij'. Het heeft dus enerzijds te maken met (1) 'letters' en anderzijds met (2)'dieverij'.

    (1) Bij plagiaat steel je niet zomaar een 'idee'. Je steelt ook en vooral 'letters'. Het vermelden van de bron van je tekst is dus niet genoeg. Je moet ook de woorden en vooral de zinnen (de 'letters') van de brontekst anders formuleren. Je leerkracht geeft immers altijd punten op jouw eigen schrijfstijl (zinsbouw, woordkeuze, spelling...) en niet op de schrijfstijl van iemand anders.

    (2) Plagiaat is ook 'dieverij'. Met 'dieverij' bedoelt men dat je iets steelt: je gebruikt, leent, pleegt fraude... in je eigen voordeel. Dat voordeel kan gaan om goede punten (zoals op school), maar ook om meer promotiekansen (zoals op hogescholen of universiteiten), of zelfs om geld.

    ② Ghostwriting

    Bij ghostwriting neem je geen teksten over van andere mensen. Je laat andere mensen of een machine de teksten voor jou schrijven. In tegenstelling tot plagiaat wordt ghostwriting in sommige gevallen aanvaard. Bekende mensen kunnen bijvoorbeeld hun biografie laten schrijven door professionele schrijvers. Deze professionele schrijvers blijven soms onbekend (vandaar 'ghost'). Professionele ghostwriters worden wel betaald voor hun werk.

    In het onderwijs wordt ghostwriting, net als plagiaat, niet aanvaard. De teksten, zinnen, ideeën... waarop je wordt beoordeeld zijn immers niet van jou. Je (huis)taak laten schrijven door je ouders, je vrienden, chatGPT... is dus niet toegelaten. Ook het laten vertalen van teksten door anderen (Google Translate, DeepL,...) valt onder ghostwriting.
    Plagiaat en ghostwriting zijn een 'onregelmatigheid', volgens het schoolreglement. Ze worden gezien als 'niet-toegelaten materialen, technieken en hulpmiddelen'. Net zoals spieken of strategisch afwezig zijn bij toetsen, maken deze onregelmatigheden het heel moeilijk om een correct beeld van jou te vormen. Daarom probeert OLVI zoveel mogelijk onregelmatigheden te voorkomen (dit noemt men een 'preventieve' aanpak). Als dit niet lukt, zal de school onregelmatigheden ook bestraffen (dit noemt men een 'repressieve' aanpak). Hieronder vind je een mogelijk werkkader voor leerlingen en leerkrachten, om gerichter om te gaan met plagiaat en ghostwriting.

    ① De preventieve aanpak (vooraf)
    • In de loop van september bespreekt jouw leerkracht Nederlands of jouw leerkracht Taal en Cultuur dit deel van de website. Zo leert iedereen (van 1 tot 7) deze begrippen gaandeweg kennen.

    • Gebruik bronnen waarvoor ze bedoeld zijn: om je te informeren, om dingen bij te leren, om je kritische zin aan te scherpen. Een tool als chatGPT kan je in de les bijvoorbeeld gebruiken voor de volgende zaken:

      • Je kan AI een vraag stellen over de leerstof die je net hebt behandeld. Bespreek in de klas welke informatie van chatGPT klopt, en welke informatie niet.
      • Je kan AI ideeën laten genereren voor de uitwerking van een creatieve opdracht.
      • AI kan je helpen bij het studeren. Vraag aan chatGPT om een moeilijker lesonderwerp in een paar zinnen te verduidelijken (in plaats van een mail te sturen naar je leerkracht...).
      • ...
        •

    • Hoe 'creatiever', hoe 'uitdagender' en hoe 'specifieker' de taak, hoe beter. Een opdracht als 'Describe your perfect holiday' is minder uitdagend dan 'Describe the perfect holiday of your favourite cartoon or film character. Include the following words in your text: (......). Use the text structure discussed in class. Voor specifiekere taken bestaan er nu eenmaal minder bronnen om op terug te vallen.

    • Korte taken die maar één lesuur 'schrijftijd' vragen, worden in principe in de klas gemaakt.

    • Als de taak op de laptop wordt gemaakt, gaat de leerkracht rond en controleert hij/zij jouw schermgebruik. Je leerkracht kan de taak ook laten intypen binnen een vooraf aangemaakte bookwidget. In die bookwidget is dan de Safe exam browser ingesteld. De toegang tot chatGPT wordt zo bijvoorbeeld geblokkeerd.

    • Je leerkracht kan je ook vragen om je taak met pen en papier te schrijven, zonder hulpbronnen als laptop of smartphone. De taak wordt dan in principe afgegeven op het einde van de les. Je kan een foto nemen van jouw kladversie en dan de taak thuis nog uittypen (in de gepaste lay-out).

    ② De repressieve aanpak (achteraf)
    • Soms is de lestijd te beperkt om een taak in de klas te (laten) schrijven. Als je een taak thuis maakt, en je leerkracht heeft achteraf een sterk vermoeden of concrete bewijzen van plagiaat of ghostwriting, kan je leerkracht de volgende dingen beslissen:

      • Je punt blanco laten
      • Je verplichten om de taak opnieuw te maken, bijvoorbeeld in de takenklas
      • ...
    • Voor de evaluatie van plagiaat en ghostwriting gaan we in principe uit van de afspraken rond fraude, vermeld in het schoolreglement.
    • Niet elke vorm van fraude is natuurlijk evenwaardig. Eén citaat overnemen in je tekst zonder bronvermelding is minder erg dan een hele tekst overnemen (of laten genereren door AI).

    ③ Digitale tools

    Hieronder vind je een aantal digitale tools die je als leerling vooraf kan gebruiken, vooral om te checken of je tekst niet te veel plagiaat bevat. Zo vermijd je nodeloze discussies achteraf. Je vindt hier (als leerkracht) ook een lijst van tools om het gebruik van AI te detecteren.

    Plagiaatcheckers

    • Scribbr plagiarism checker: Naar eigen zeggen de beste plagiaatchecker online. Je moet wel eerst inloggen met een Microsoft- of Google-account. Teksten moet je uploaden: kopiëren en plakken kan niet. Je krijgt de bronnen en het aantal vergelijkbare woorden. Er wordt niet gewerkt met percentages, maar wel met de melding 'Groot risico op plagiaat'.
    • Plagiarism detector: Teksten kopiëren en plakken, tot 1000 woorden. Veel reclame op de site.
    • Plagiarism checker: Teksten kopiëren en plakken, tot 800 woorden. Plagiaat wordt in procenten uitgedrukt. Per zin kan je hier de bron opzoeken. Handig en betrouwbaar, maar veel reclame en taalfouten op de site.
    • Duplichecker: Teksten kopiëren en plakken, tot 1000 woorden. Erg veel reclame op de site.

    AI-detectietools

    • DetectGPT: Is een plugin van Chrome. Als je deze installeert kan je tekst in je browser kopiëren en plakken. Let op: niet-Engelse teksten beschouwt hij altijd als authentiek. Je moet eerst de Nederlandse of Franse tekst laten vertalen (bijv. door Google Translate of DeepL), vooraleer je de tekst in de extensie plakt. Bij teksten van minder dan 50 woorden is DetectGPT minder betrouwbaar.
    • GPT-zero: Teksten kan je hier plakken en uploaden. Tot 5000 karakters is de tool gratis. Werkt goed, maar ook alleen met Engelse teksten. Geeft ook statistieken over voorspelbaarheid van je zinnen.
    • ContentAtScale: Teksten kan je hier kopiëren en plakken. Tool is OK, maar voorlopig iets minder betrouwbaar dan DetectGPT en GPT-zero.
    • Text Classifier: Dit is een tool van open AI zelf. Hier werken vertaalde teksten niet, maar Nederlandstalige wel. Je krijgt hier wel geen statistieken.
    • GPT-detective: Nederlandstalige GPT-detectie. Je moet hier een account voor aanmaken. Onder de 200 woorden kan je gratis Nederlandstalige teksten laten inscannen. Voorlopig is de tool niet echt betrouwbaar.

    Dit werkkader is geen vervangmiddel voor het gezonde verstand en het beoordelingsvermogen van leerkracht en leerling. Elke evaluatie is gebonden aan de context van het klasgebeuren. OLVI verkiest wel steeds de preventieve aanpak boven de repressieve.
    In de onderstaande tekstjes wordt er op verschillende manieren geplagieerd. De rode kleur toont welke woorden hetzelfde zijn, de groene welke woorden nieuw zijn.
    De copy-paste-vorm    
    Een elf (meervoud: elfen) is een mensachtig mythisch wezen uit de Germaanse en Noordse mythologie en folklore. In middeleeuws Germaans sprekende culturen schijnen elfen over het algemeen te zijn beschouwd als wezens met magische krachten en bovennatuurlijke schoonheid, ambivalent tegenover gewone mensen en in staat hen te helpen of te hinderen. Dit is de meest luie vorm van plagiaat. Je kopieert en plakt uit de oorspronkelijke bron, zonder naar de bron te verwijzen of iets aan de tekst te veranderen.
    De find-and-replace-vorm   
    Een elf (meervoud: elfen) is een sprookjesachtige figuur uit de Germaanse en Noordse geschiedenis en volkskunst. In oude Germaans sprekende samenlevingen lijken elfen vaak te zijn aanzien als figuren met toverkrachten en mysterieuze pracht, met een dubbel gevoel tegenover het gewone volk en capabel om hen bij te staan of tegen te werken. Hier worden alle woorden op een spitsvondige wijze vervangen door bijna-synoniemen. Dit wordt gedaan om de leerkracht of de plagiaatchecker te misleiden. De huidige plagiaatcheckers zijn echter zo geavanceerd dat ze ook deze vorm van plagiaat kunnen terugvinden. Niet proberen, dus.
    De stiftgedicht-vorm   
    Een elf is een mensachtig mythisch wezen uit de Noordse mythologie. In middeleeuwse culturen schijnen elfen te zijn beschouwd als wezens met magische krachten, ambivalent tegenover gewone mensen. In deze vorm van plagiaat worden delen van de oorspronkelijke bron gewoon geschrapt, net als in een stiftgedicht. Hier wordt ook niets persoonlijks aan toegevoegd.
    De papegaai-vorm   
    Wikipedia (Elf, 2021) zegt dat een elf een mensachtig mythisch wezen uit de Germaanse en Noordse mythologie en folklore is. Deze bron zegt ook het volgende: "In middeleeuws Germaans sprekende culturen schijnen elfen over het algemeen te zijn beschouwd als wezens met magische krachten en bovennatuurlijke schoonheid, ambivalent tegenover gewone mensen en in staat hen te helpen of te hinderen." Dit is een 'eerlijkere' vorm van plagiaat, omdat je telkens de bron vermeldt. Je papegaait echter de oorspronkelijke bron: je voegt er niets aan toe. Je leerkracht kan hier ook geen punten op geven.
    De rode kleur toont hieronder welke woorden hetzelfde zijn, de groene welke woorden nieuw zijn.
    De één-op-één-vorm    
    Volgens Wikipedia (Wikipedia-bijdragers, 2022) komen elfen in Noord-Europese verhalen voor. Ze lijken wat op mensen, maar ze beschikken wel over vormen van magie. Wikipedia vermeldt ook dat ze een 'bovennatuurlijke schoonheid' zouden hebben. Mensen mochten zich echter niet aan die schoonheid laten vangen. Ze konden zowel vriendelijk als vijandelijk zijn, volgens dezelfde bron. De informatie komt hier allemaal uit dezelfde bron, maar de gebruikte woorden en de zinsbouw zijn volledig anders. Dit is geen plagiaat meer.
    De één-op-meer-vorm    
    Volgens Van Dale (Elf, 2021) is een elf 'de benaming voor fantastische ijle geestengestalten'. Het Van Dale Etymologisch Woordenboek (Elf, 2018) zegt dat het woord afkomstig zou zijn van het oudnoors 'alfr', dat 'kwelduivel, nachtmerrie' betekende. Wikipedia (Wikipedia-bijdragers, 2021, Elf) vermeldt dat een elf inderdaad uit de Noordse mythologie komt, en daar een licht-of natuurwezen met bovennatuurlijke krachten was. Elders (Jansma, 2009, Van Oostrum, 2010) wordt een elf omschreven als een typisch meisjesachtig wezen, dat ook vleugels heeft. Deze vorm van bronvermelding is de allerbeste. Je combineert en interpreteert verschillende bronnen, met verschillende technieken door mekaar (citeren, parafraseren). Je laat zo zien dat je de bronnen begrijpt.